Er was eens een zekere Kapitein Willem van der Decken die eigenaar was van een schip. Hij woonde in Terneuzen en stond bekend als een moedig man. Maar op één van zijn zeereizen, zo rond het jaar 1676, is hij spoorloos verdwenen.

Men verhaalde dat Van der Decken op weg was naar Indië toen er bij Kaap de Goede Hoop plotseling een hevige storm opstak. De stuurman gaf de kapitein het advies om de storm af te wachten. Maar de kapitein ontstak in razende woede: hij slingerde de stuurman over de reling en gooide zijn Bijbel (die elke kapitein altijd bij zich had) in het water. Hij greep de spaken van het stuurrad en riep: "Al zou God mij laten zeilen tot aan de jongste dag, de Kaap zal ik ronden!"

Nadat hij dit gezegd had, viel er een doodse stilte: de storm ging liggen en de golven bedaarden. Er klonk een stem uit de lucht: "Willem van der Decken, gij zult moeten zeilen tot aan de jongste dag!"

De bemanning van het schip stierf één voor één en kapitein Van der Decken bleef alleen over de zeeën rondzwalken. Bij noodweer rond de Kaap meenden zeelieden soms een schim te zien van het spookschip met kapitein Van der Decken verbeten achter het stuurrad.

Het verband tussen bovenstaand verhaal, het muziekdrama "De Vliegende Hollander" van Richard Wagner en de vermeende herkomst van Van der Decken uit Terneuzen vindt zijn oorsprong in een reis die Richard Wagner in 1831 over de Schelde maakte naar Antwerpen. In de buurt van Terneuzen zou één van de zeelui het verhaal van kapitein Van der Decken hebben verteld. Naar aanleiding van die vertelling zou Wagner "De Vliegende Hollander" hebben geschreven.

Nadat het schip van Van der Decken bij de Tafelbaai (Zuid-Afrika) had aangemeerd stak er een hevige storm op. Van der Decken kon al een paar dagen niet uitvaren en was hier woedend over. De volgende dag was het Pasen, een Christelijke feestdag. Desondanks voer Van der Decken uit, waardoor hij en zijn schip vervloekt werden: het schip werd zwartgeblakerd en kreeg bloedrode zeilen. Het voer met gebolde zeilen tegen de wind in en kon dwars door andere schepen heen varen. Van der Decken zou nooit de Kaap kunnen ronden en wanneer een ander schip de Vliegende Hollander tegenkwam, betekende dat ongeluk.

Van der Decken stuurde brieven naar zijn gezin (dat al dood was) en gaf deze mee met andere schepen. Deze schepen kwamen een sloep met drie lijkwitte mannen tegen die de brieven doorgaven. Sommige schippers spijkerden deze brieven tegen de mast omdat zij meenden dat dit zou helpen tegen het ongeluk. Van der Decken werd hier zo kwaad om dat hij recht op ze invoer en daarbij de ruimen leegde.

In het toneelstuk van 1826 door Edward Fitzball mag de kapitein eens per honderd jaar aan land om een vrouw te zoeken. In een operastuk geschreven in 1843 door Richard Wagner mag hij eens elke zeven jaar aan land. 

Het verschijnsel wordt veroorzaakt doordat bij bepaalde weersomstandigheden op zee, zeelieden weerspiegelingen zien van hun eigen schip. Dit gaat vaak gepaard met slecht weer, waarbij het gevaar groot is, dat het schip in moeilijkheden komt of zelfs vergaat. Doordat de legende bekend was gingen zeelieden er ook echt in geloven wanneer ze met het verschijnsel geconfronteerd werden.

Een andere verklaring is het rampjaar 1690, in dat jaar verging een Nederlandse retourvloot van circa 100 schepen afkomstig uit Indië tijdens een grote storm ter hoogte van de Kaap. Hetzelfde jaar brak er in Kaapstad een epidemie uit, mogelijk ten gevolge van de vergane vloot. Uit deze gebeurtenissen zou door een mengeling van westers bijgeloof en oosterse angst de spookschiplegende zijn ontstaan .

Een andere mogelijke verklaring gaat uit van rottingsgassen in het ruim van een vergaan schip dat mogelijk mede door storm tijdelijk van de zeebodem omhoog komt en zo enige tijd zou kunnen blijven drijven.

Het schip zou zes dagen gelegen hebben in de haven van Simonsdorp, nabij de Tafelbaai, vanwege de storm. Toch wilde de kapitein om onduidelijke redenen vlug uitvaren en met de gedachte dat hij niet wist hoe lang de storm zou aanhouden, besloot hij het bevel tot vertrek te geven op Paasochtend rond 17 april 1676. De storm rond Kaap de Goede Hoop werd sterker en sterker en zijn bemanning verklaarde hem voor gek. Op deze dag heeft hij het volgende gezegd: "Ik zal varen, al is het tot het einde der tijden!"

Anderen verplaatsen het verhaal al terug naar Terneuzen. Daar zou het weer bij vertrek al grote problemen hebben gegeven en zou hij, tegen de zin in van de havenmeester, vertrokken zijn.

Getuigenis

In de jaren na de verdwijning van het schip zou het nog vaak gezien zijn door schippers: de opvallendste melding komt uit 1880 van prins George, de latere koning George V van het Verenigd Koninkrijk, die toen langs de kusten van Australië voer en het schip in de verte zag. Het schip had drie masten met zeilen waardoor een fel rood licht scheen; de bouw van het schip stamde uit een lang vervlogen tijd. George had dertien getuigen die er allen van waren overtuigd dat het De Vliegende Hollander moest zijn.

In het programma Mythen der Mensheid werd het scheepslogboek van de HMS Bacchante waar de prins op verbleef gecheckt op feiten. Op de dag van de waarneming (14 februari 1881) was er een scheepsmatroos uit een van de ra's gevallen en dood op het dek terecht gekomen. Dit zou gebeurd zijn omdat de man geschrokken was van het mogelijke spookschip dat hij zag opdoemen. Het logboek geeft wel het voorval weer maar niet dat het spookschip gezien is, men vermoedt dat de prins zijn jeugdige fantasie erop los heeft gelaten (4).

In 1941 zou een Duitse U-boot het schip ook gezien hebben. Geleerden denken echter dat het hier een luchtspiegeling betreft (4).

Naam

Dan is er nog het vraagstuk van de naam. Wat is de echte naam van het schip? Men mag er vanuit gaan dat Vliegende Hollander een bijnaam is omdat het een Hollands schip zou zijn en omdat men het immers tegen de wind in over de golven zag 'vliegen'. Een mogelijke naam is De Falkenberg maar die wordt ook verbonden aan de kapitein of de stuurman die hij overboord sloeg.

In 1690 spoelde het schip Vergulde Vlaaming aan bij een naburige kuststreek niet ver bij Kaap de Goede Hoop vandaan, echter was het schip de volgende ochtend al verdwenen (volgens getuigenissen). Men denkt bij het (vlug) uitspreken van verguld op vliegend te stuiten, wat door de Engelse schippers verkeerd zou zijn vertaald. Vlaanderen was in de 17e eeuw nog Nederlands grondgebied vandaar de link met de legende (4).

Kapitein

Voor de identiteit van de kapitein van het schip passeren er ook een hoop namen de revue. Willem van der Decken komt daarbij het meest voor, maar ook Hendrik van der Zee, Kapitein Falkenberg, Ramhout of Rambout van Dam, Kapitein van Straaten. Bernard Fokke wordt ook gelinkt als kapitein, deze persoon stond bekend om zijn snelle tochten vanuit Java naar Nederland.

In de literatuur

Begin 1826 werd een toneelstuk geschreven door Edward Fitzball over de Vliegende Hollander. Hij zou dit gedaan hebben naar aanleiding van diverse verhalen van scheepslui. In (1837) kwam het boek The Phantom ship uit, geschreven door Frederich Marryat die, volgens kenners, geïnspireerd werd door het toneelstuk van Fitzball. In de jaren erna kwam de Nederlandse schrijver A.H.C. Römer met het boek Het Vliegend Schip. In (1855) kwam Washington Irving met zijn fictieve verhaal over The Flying Dutchman on Tapas Sea. In 1930 schreef Martinus Nijhoff ter gelegenheid van het 355ste lustrum van de Leidse Universiteit zijn 'waterfeestspel' De vliegende Hollander, waarin hij de legende vervlocht met het sprookje van Het Vrouwtje van Stavoren en met de moord op Bonifatius. De bijbehorende muziek was van Matthijs Vermeulen.

In film

In 1951 verscheen de film Pandora and the Flying Dutchman in de bioscoop met James Mason en Ava Gardner in de hoofdrollen. Mason speelt Hendrik van der Zee, ook wel De Hollander wordt genoemd, die met zijn schip de havenplaats Experianza aandeed. Daar ontmoet hij Pandora, een vrouwelijke verleidster, op wie hij verliefd wordt. Het schip vervult een bijrol in het verhaal.

In 1995 krijgt de stad Terneuzen de première van de Nederlandse film De Vliegende Hollander. Deze film is wel gedeeltelijk gebaseerd op de sage, maar volgt een andere weg, namelijk die van de zoon van Van der Decken.

In de film Villanden (De Wilde Eend), een Noorse film uit 1996, komt de hoofdpersoon in aanraking met de Vliegende Hollander als hij op een bepaald moment in zijn leven gaat varen.

Swept from the Sea, een film uit 1997, is een verhaal van Joseph Conrad uit 1903, eveneens gebaseerd op het verhaal rond de Vliegende Hollander. Hoofdpersoon Amy Foster is een eenzame, jonge vrouw die vaak naar de zee staart, wachtend op een antwoord. Als er een jonge man aanspoelt verandert haar leven voorspoedig.

De Vliegende Hollander speelt een belangrijke rol in het tweede deel van de succesvolle avonturenfilm Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest uit 2006. In deze film staat het schip onder bevel van de legendarische Davy Jones. In deze versie van het verhaal bezit de Vliegende Hollander wel een bemanning: zeelui die in ruil voor hun ziel de dood met honderd jaar werken op het schip kunnen tegenhouden. Naarmate de tijd voorbij gaat, raken de matrozen steeds meer vergroeid met het schip. Met Davy Jones als kapitein beschikt de Vliegende Hollander over een aantal speciale talenten. Zo is het schip in staat om onder water te reizen, heeft het buiten haar normale arsenaal aan kanonnen, twee unieke, drievoudige kanonnen aan de boeg en kan het als enige de monsterlijke Kraken oproepen. De schrijvers van Pirates of the Caribbean zouden hun inspiratie uit het boek Adventures of the Black Fisherman van Washington Irving gehaald hebben. Feit is dat zowel Davey Jones als de Vliegende Hollander er in voorkomen.

In 2007 speelt de Vliegende Hollander voor de tweede keer een rol in de trilogie van Pirates of the Caribbean, dit keer doet hij mee in deel drie Pirates of the Caribbean: At World's End.

Diversen

De Efteling opende in 2006 de nieuwe attractie, De Vliegende Hollander; een rollercoaster die door water gaat. Na technische problemen kreeg de attractie in april 2007 een nieuwe start, maar tijdens het seizoen 2007 liepen de boten meerdere malen vast en moest de attractie telkens geëvacueerd worden. Het grootste probleem was het vastlopen van een 200 meter lange ketting, die de boten terug naar de haven moest voeren. De Efteling werd genoodzaakt om de rest van het seizoen de attractie opnieuw te sluiten. In het zomerseizoen 2008 werd "de Vliegende Hollander" opnieuw geopend; dit keer met succes. In het Amerikaanse Kansas City is in het themapark Worlds of Fun eveneens een attractie gebouwd naar de Vliegende Hollander, evenals in Six Flags over Georgia.

In Terneuzen werd in september 2006 voor het eerst een Vliegende Hollander Festival gehouden. Het evenement vindt sindsdien jaarlijks plaats. In het openingsjaar liep een persoon verkleed als Willem van der Decken door de stad, vergezeld door zijn piraten. Het festival werd afgesloten met de opvoering van de eerdergenoemde opera van Richard Wagner, op een gehuurd 'VOC-schip'.

De huidige Van der Decken is een goede bekende en een foto van mij van hem is een paar jaar geleden gepuliceerd in de het NRC.

En in dit huis is hij geboren